-
Program Przeciwdziałania Przemocy i Wspierania Osób w Kryzysie w Powiecie
Tomaszowski na lata 2008-2013 (Uchwała Nr XIII/141/08 Rady Powiatu w Tomaszowie Lubelskim z dnia 23 kwietnia
2008 roku w sprawie przyjęcia programu przeciwdziałania przemocy i wspierania osób w kryzysie w powiecie
tomaszowskim na lata 2008-2013)
Uchwała Nr XIII/141/08
Rady Powiatu
w Tomaszowie Lubelskim
z dnia 23 kwietnia 2008 roku
w sprawie przyjęcia programu przeciwdziałania przemocy i wspierania osób w kryzysie w powiecie tomaszowskim na
lata 2008-2013
Na podstawie art.19 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 z późn. zm.)
Rada Powiatu uchwała, co następuje:
§ 1
Przyjmuje się do realizacji Program przeciwdziałania przemocy i wspierania osób w kryzysie w powiecie
tomaszowskim na lata 2008-2013 w brzmieniu stanowiącym załącznik do niniejszej uchwały.
§ 2
Wykonanie uchwały powierza się Zarządowi Powiatu.
§ 3
Uchwała wchodzi z dniem podjęcia.
PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY I WSPIERANIA OSÓB W KRYZYSIE W POWIECIE TOMASZOWSKIM NA LATA 2008 – 2013
-
Podstawa prawna programu
-
Zbieżność założeń programowych z aktami prawnymi
-
Cele i założenia programu
-
Opis problemu Zagadnienie przemocy w rodzinie
-
Charakterystyka zjawiska przemocy w rodzinie
-
Skala zjawiska przemocy domowej w powiecie tomaszowskim
Problematyka innych kryzysów życiowych
-
Beneficjenci programu
-
Podmioty odpowiedzialne za realizację programu Koordynator
Realizatorzy
Podmioty współpracujące
-
Zadania programowe
-
Zakładane efekty realizacji programu
1. PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU
Program przeciwdziałania przemocy i wspierania osób w kryzysie jest jednym z działań wynikających ze „Strategii
Rozwiązywania Problemów Społecznych Powiatu Tomaszowskiego na lata 2007- 2015″, przyjętej Uchwałą Nr VI/47/07
Rady Powiatu w Tomaszowie Lubelskim z dnia 25 czerwca 2007 roku.
Program jest dokumentem określającym ramowy zakres działań podejmowanych przez instytucje publiczne oraz
partnerów społecznych na rzecz ochrony ofiar przemocy osób doświadczających innych kryzysów życiowych, terapii i
edukacji osób stosujących przemoc, zmiany postaw społecznych wobec przemocy domowej, a także propagowania i
poszerzania usług w sferze interwencji kryzysowej, zwłaszcza psychologicznej. Program winien również przyczynić
się do powstania systemu wsparcia, poprzez tworzenie zespołów interdyscyplinarnych i podejmowanie wspólnych,
skoordynowanych działań przez instytucje, służby oraz organizacje pozarządowe w zakresie przeciwdziałania
przemocy w rodzinie i interwencji kryzysowej;.
2. ZBIEŻNOŚĆ ZAŁOŻEŃ PROGRAMOWYCH Z AKTAMI PRAWNYMI
Podstawą podejmowanych w ramach programu działań realizowanych we współpracy pomiędzy organizacjami i
instytucjami są następujące akty prawne:
-
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. Nr 180, poz. 1493);
-
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.);
-
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 z późn. zm.);
– Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.
zm.);
– Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2006 r. w sprawie standardu podstawowych
usług świadczonych przez specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w
rodzinie, a także szczegółowych kierunków prowadzenia oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych (Dz. U. Nr 127, poz.
890);
-
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 11 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad
działania publicznych poradni psychologiczno – pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych
(Dz. U. z 2003 r. Nr 5, poz. 46 z późn. zm.); -
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania i
organizacji pomocy psychologiczno – pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U.
Nr 11, poz. 114 z późn. zm.); -
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych form
działalności wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem (Dz. U. Nr 26, poz. 226); -
Zarządzenie Nr 162 Komendanta Głównego Policji z dnia 18 lutego 2008 roku w sprawie metod i form wykonywania
przez Policję zadań w związku z przemocą w rodzinie w ramach procedury „Niebieskie Karty”; -
Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu
środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672).
3. CELE I ZAŁOŻENIA PROGRAMU
Cel główny Programu:
Utworzenie zintegrowanego i efektywnie działającego systemu zapobiegania i rozwiązywania problemu przemocy w
rodzinie i innych sytuacji kryzysowych w powiecie tomaszowskim.
Cele szczegółowe Programu:
-
Uwrażliwienie społeczeństwa na problem przemocy w rodzinie i innych doświadczeń kryzysowych;
-
Zwiększenie skuteczności ochrony osób doświadczających kryzysów psychicznych, w tym przemocy w rodzinie;
-
Zwiększenie dostępności pomocy skierowanej do osób doświadczających kryzysów psychicznych, w tym przemocy w
rodzinie; -
Zwiększenie skuteczności działań interwencyjnych i korekcyjnych wobec sprawców przemocy.
Założenia:
-
stworzenie zintegrowanego systemu pomocy osobom i rodzinom doświadczającym kryzysu życiowego, w tym przemocy
domowej; -
scalenie rozproszonych działań służb i instytucji działających na polu przeciwdziałania przemocy i innym
zdarzeniom kryzysowym; -
interdyscyplinarność działań bazująca na współdziałaniu osób zawodowo zajmujących się przeciwdziałaniem
zjawiskom kryzysowym;
– profesjonalizm w działaniach podejmowanych na rzecz zapobiegania szkodliwym zjawiskom i ograniczania ich
negatywnych skutków;
– zapewnienie natychmiastowej pomocy osobom doświadczającym kryzysów życiowych.
4. OPIS PROBLEMU
4.1. Zagadnienie przemocy w rodzinie
4.1.1. Charakterystyka zjawiska przemocy w rodzinie
Światowa Organizacja Zdrowia definiuje przemoc jako celowe użycie siły fizycznej, zagrażające lub rzeczywiste,
przeciwko sobie, komuś innemu lub przeciwko grupie lub społeczności, co powoduje lub jest prawdopodobne, że
spowoduje zranienie, fizyczne uszkodzenie, śmierć, ból psychologiczny, zaburzenia w rozwoju lub deprywację.
Przemoc w rodzinie to zamierzone, wykorzystujące przewagę sił działanie przeciw członkom rodziny, naruszające
prawa i dobra osobiste, powodujące cierpienie i szkody. Przemoc w rodzinie charakteryzuje się tym, że:
-
jest intencjonalna – przemoc jest zamierzonym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i
podporządkowanie ofiary; -
siły są nierównomierne – w relacji jedna ze stron ma przewagę nad drugą Ofiara jest słabsza a sprawca
silniejszy; -
narusza prawa i dobra osobiste – sprawca wykorzystując przewagę siły narusza podstawowe prawa ofiary (np.
prawo do nietykalności fizycznej, godności, szacunku itd.); -
powoduje cierpienie i ból – sprawca naraża zdrowie i życie ofiary na poważne szkody. Doświadczanie bólu i
cierpienia sprawia, że ofiara ma mniejszą zdolność do samoobrony.
Biorą pod uwagę naturę zjawiska przemocy dzieli ją na przemoc fizyczną, psychiczną, seksualną, deprywację i
zaniedbanie
Zgodnie z art. 207§1 Kodeksu Karnego, przemoc w rodzinie jest przestępstwem
4.1.2. Skala zjawiska przemocy domowej w powiecie tomaszowskim
Z analizy danych pochodzących z badań ankietowych prowadzonych przez Ośrodek Interwencji Kryzysowej w gminnych
ośrodkach pomocy społecznej funkcjonujących na terenie powiatu tomaszowskiego wynika, że na przestrzeni lat 2004
– 2007 odnotowano spadek liczby zgłoszeń problemu przemocy domowej bezpośrednio do OPSów. Tendencję tę ilustruje
tabela 1.
Tab.1 Liczba przypadków stosowania przemocy domowej zgłoszonych w Ośrodkach Pomocy Społecznej w latach 2004- 2007
– porównanie.
|
Gmina |
Rok 2004 |
Rok 2005 |
Rok 2006 |
Rok 2007 |
|
|
Łaszczów |
27 |
16 |
18 |
4 |
|
|
Telatyn |
3 |
2 |
5 |
14 |
|
|
Susiec |
2 |
11 |
16 |
12 |
|
|
MOPS Tomaszów Lub. |
8 |
– |
16 |
– |
|
|
Tarnawatka |
16 |
16 |
18 |
14 |
|
|
GOPS Tomaszów Lub. |
49 |
52 |
53 |
16 |
|
|
Bełżec |
9 |
3 |
2 |
– |
|
|
Tyszowce |
10 |
6 |
8 |
2 |
|
|
Krynice |
33 |
26 |
16 |
23 |
|
|
Jarczów |
2 |
5 |
1 |
3 |
|
|
Lubycza Królewska |
7 |
2 |
5 |
6 |
|
|
Ulhówek |
24 |
2 |
6 |
8 |
|
|
Rachanie |
25 |
10 |
6 |
8 |
|
|
SUMA |
215 |
151 |
170 |
110 |
|
Ankieta wypełniana przez ośrodki zawierała pytanie o wszystkie znane pracownikom przypadki zaistnienia przemocy w
rodzinie wśród osób korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej – także te, w których doświadczanie jej nie
było głównym powodem zgłoszenia do OPSu.
Przyczyną zaobserwowanej tendencji malejącej jest prawdopodobnie powstanie w listopadzie 2005 roku Ośrodka
Interwencji Kryzysowej w Tomaszowie Lubelskim oraz w styczniu 2007 roku – Specjalistycznego Ośrodka Wsparcia w
Tyszowcach, czyli instytucji bezpośrednio zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie. Nasuwa się
przypuszczenie, że w związku z tym osłabiła się czujność pracowników socjalnych pracujących w gminach na symptomy
przemocy domowej.
Dla porównania warto wskazać dane będące w posiadaniu Ośrodka Interwencji Kryzysowej dotyczące liczby spraw, w
których osoby wskazywały na kryzys spowodowany doświadczaniem przemocy w rodzinie.
Tab. 2. Liczba spraw zgłoszonych w Ośrodku Interwencji Kryzysowej w latach 2005- 2007, w tym z powodu
doświadczania przemocy w rodzime.
|
GMINA |
LATA |
||
| 2005 | 2006 | 2007 | |
| Bełżec | 2 | 10 | 10 |
| Jarczów | 2 | 7 | 4 |
| Krynice | 5 | 4 | 10 |
| Lubycza Królewska | 4 | 10 | 12 |
| Łaszczów | 2 | 5 | 10 |
| Rachanie | 3 | 13 | 8 |
| Susiec | 1 | 9 | 6 |
| Tarnawatka | 4 | 11 | 11 |
| Telatyn | 2 | 3 | 3 |
| m. Tomaszów Lubelski | 27 | 95 | 85 |
| Gm. Tomaszów Lubelski | 7 | 29 | 31 |
| Tyszowce | 1 | 4 | 5 |
| Ulhówek | 7 | 6 | 5 |
| Inne | 2 | 6 | 1 |
| Ogółem | 69 | 212 | 201 |
| W tym z powodu doświadczania przemocy w rodzinie | 40 | 122 | 96 |
* inne, tj. bezdomni, osoby spoza powiatu, brak danych
Zarówno z ankiet nadesłanych przez Ośrodki Pomocy Społecznej, jak i z danych Ośrodka Interwencji Kryzysowej
wynika, że najwięcej zgłoszeń dotyczy zakłócania spokoju, znęcania się psychicznego oraz – w nieco mniejszym
stopniu – bicia i kaleczenia. Najmniej liczną grupę zgłoszeń stanowią przejawy przemocy domowej w postaci
przymusowego odosobnienia, ograniczenia swobody, gwałtu i próby gwałtu, molestowania seksualnego.
Analizując te dane należy mieć na uwadze, że najrzadziej osoby przyznają się do tych przejawów przemocy, które są
uznawane za najbardziej wstydliwe. Oznacza to, że nieznana jesz rzeczywista skala i oblicza tegoż
zjawiska. Można domniemywać, że wiele przypadków wykorzystywania seksualnego dzieci czy gwałtów domowych
pozostaje w ukryciu z obawy przed reakcją otoczenia lub z powodu nieznajomości form dostępnej pomocy.
Z analizy ankiet wynika ponadto, że najczęściej ofiarami przemocy domowej są żony oraz dzieci. W związku z tym
-analogicznie – wśród najczęstszych sprawców przemocy domowej największą grupę stanowią mężowie stosujący przemoc
wobec żon oraz ojcowie stosujący przemoc wobec swoich dzieci.
Znajduje to odzwierciedlenie także w danych zgromadzonych przez Komendę Powiatową Policji w Tomaszowie Lubelskim.
4.2. Problematyka innych kryzysów życiowych
W literaturze wprowadza się typologię kryzysów. Jedna z takich „klasyfikacji” wskazuje na problemy, z jakimi
związane jest wystąpienie tegoż doświadczenia. Zatem można mówić o kryzysie dotyczącym:
-
straty – mieszczą się tu takie zdarzenia, jak śmierć, porzucenie przez bliską osobę, utrata poczucia własnej
wartości, utrata zdrowia, aborcja lub ciąża pozamaciczna, utrata zaufania do innych, utrata poczucia
tożsamości, utrata wolności, aresztowanie, uwięzienie; ;
zmiany: pracy, stanowiska, wysokości dochodów, stanu cywilnego, roli rodzicielskiej (odejście dzieci z domu,
pojawienie się nowego członka rodziny), pozycji czy roli społecznej (przejście na emeryturę, degradacja
społeczna), tożsamości, znacząca zmiana warunków życiowych;
-
zaburzenia relacji interpersonalnych pomiędzy bliskimi osobami – mowa tu o takich sytuacjach, jak rozwód,
separacja, konflikty małżeńskie, przemoc w rodzinie; -
konfliktów intrapsychicznych, tj. niemożności dokonania wyboru pomiędzy różnymi wariantami, opcjami;
-
klęsk, wypadków, zdarzeń losowych i innych – są to kryzysy będące następstwem wypadku samochodowego czy też
innego wypadku, klęsk żywiołowych, gwałtu.
5. BENEFICJENCI PROGRAMU
Bezpośrednim wsparciem w ramach programu zostaną objęte następujące osoby i rodziny:
-
Osoby doświadczające przemocy w rodzinie,
-
Osoby pozostające w konflikcie rodzinnym,
-
Osoby po próbach samobójczych,
-
Członkowie rodzin, w których miało miejsce samobójstwo dokonane lub próba samobójcza,
-
Osoby doznające przemocy seksualnej,
-
Dzieci wykorzystywane seksualnie,
g) Osoby i rodziny z problemem bezrobocia, h) Osoby i rodziny z problemem uzależnień, i) Osoby po przeżyciach
traumatycznych,
j) Członkowie rodzin, w których miała miejsce choroba psychiczna lub przewlekła choroba somatyczna,
k) Młodzież doznająca kryzysów wieku dojrzewania i ich rodziny,
ł) Osoby doświadczające utraty najbliższych,
m)Sprawcy przemocy w rodzinie.
Inne podmioty objęte realizacją programu:
-
pracownicy jednostek organizacyjnych pomocy społecznej
-
nauczyciele i pedagodzy,
-
funkcjonariusze Policji realizujący zadania w zakresie ” procedury „Niebieskich Kart”,
-
służba zdrowia,
-
członkowie organizacji pozarządowych działających na rzecz zapobiegania przemocy w rodzinie i innym zjawiskom
kryzysowym, -
ogół mieszkańców powiatu.
6. PODMIOTY ODPOWIEDZIALNE ZA REALIZACJĘ PROGRAMU
6.1. Koordynator
– Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Tomaszowie Lubelskim
6.2. Realizatorzy
-
Specjalistyczny Ośrodek Wsparcia w Tyszowcach,
-
Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tomaszowie Lubelskim,
-
Komenda Powiatowa Policji w Tomaszowie Lubelskim oraz Rewiry Dzielnicowych,
-
Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna w Tomaszowie Lubelskim.
6.3.Podmioty współpracujące
– Jednostki samorządu terytorialnego,
-
Pedagodzy szkolni,
-
Nauczyciele z placówek oświatowych wszystkich szczebli,
-
Pełnomocnicy lub komisje ds. rozwiązywania problemów alkoholowych w gminach,
-
Ośrodki pomocy społecznej z powiatu,
-
Służba zdrowia (publiczne i niepubliczne placówki),
-
Organizacje pozarządowe,
-
Kościoły i związki wyznaniowe,
-
Lokalne media.
7. ZADANIA PROGRAMOWE
1. Diagnoza zjawiska przemocy w rodzinie i innych kryzysów życiowych:
Opracowywanie informacji na temat zjawiska przemocy w rodzinie na terenie powiatu tomaszowskiego;
Tworzenie bazy danych o dostępnych formach pomocy i podmiotach działających w sferze przeciwdziałania przemocy i
innym kryzysom;
Określenie potrzeb szkoleniowych w zakresie przeciwdziałania przemocy i innym kryzysom dla poszczególnych grup
zawodowych.
2. Profilaktyka przemocy domowej i występowania innych kryzysów życiowych
Wypracowanie i promowanie procedur postępowania poszczególnych instytucji wobec osób doświadczających różnych
kryzysów, krzywdzonych w wyniku przemocy domowej i sprawców przemocy;
Stworzenie lokalnej koalicji na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej w powiecie tomaszowskim;
Organizowanie tematycznych konferencji;
Realizacja lokalnych kampanii społecznych na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie;
Organizacja szkoleń dla poszczególnych grup zawodowych w zakresie przeciwdziałania przemocy;
Opracowanie materiałów instruktażowych dotyczących zagadnień kryzysów życiowych, w tym przemocy domowej;
Opracowanie zaleceń i procedur postępowania interwencyjnego w sytuacjach ostrego kryzysu
psychicznego i przemocy w rodzinie;
Promowanie modelu zdrowej rodziny i konstruktywnych relacji interpersonalnych;
Zacieśnienie współpracy pomiędzy służbami działającymi na rzecz zapobiegania zjawiskom kryzysowym.
3. Interwencja wobec osób krzywdzonych i doświadczających innych kryzysów
psychicznych:
Rozwój sieci instytucji wspomagających osoby i rodziny w kryzysie na terenie powiatu;
Podejmowanie działań na rzecz rozpowszechniania procedury „Niebieskich Kart” wśród służb prowadzących je
obligatoryjnie i fakultatywnie;
Podejmowanie działań na rzecz utworzenia telefonów zaufania przeznaczonych dla osób doświadczających lub
zagrożonych kryzysem i ich rodzin.
4. Działania wspomagająco – terapeutyczne wobec osób krzywdzonych i doświadczających
kryzysów życiowych:
Rozwój terapii krótko i długoterminowej dla osób doświadczających różnorodnych kryzysów życiowych;
Tworzenie i rozwój grupowych form pomocy psychologicznej: grup wsparcia, terapeutycznych, psychoedukacyjnych,
samopomocowych;
Rozwój poradnictwa specjalistycznego;
Tworzenie zespołów interdyscyplinarnych działających w zakresie zapobiegania i łagodzenia skutków przemocy
domowej i innych kryzysów.
5. Interwencja wobec sprawców przemocy:
Zacieśnienie współpracy na rzecz kierowania osób stosujących przemoc do udziału w programach oddziaływań
korekcyjno -edukacyjnych;
Realizacja programów korekcyjno – edukacyjnych dla osób stosujących przemoc w rodzinie;
Działania na rzecz tworzenia i doskonalenia innych form pomocy skierowanej do osób stosujących w przeszłości lub
aktualnie przemoc w rodzinie.
6. Ewaluacja działań w zakresie zapobiegania przemocy domowej i innym kryzysom:
Ocena skuteczności pomocy udzielanej rodzinom w kryzysie i dotkniętym przemocą domowa, w tym określanie
istniejących przeszkód;
Inspirowanie i promowanie nowych rozwiązań w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie i innym kryzysom
psychicznym.
8. ZAKŁADANE EFEKTY REALIZACJI PROGRAMU
Realizacja działań ujętych w programie przeciwdziałania przemocy i ochrony osób w kryzysie będzie monitorowana
zarówno w sposób ciągły, jak i cykliczny. W związku z tym na bazie wyciągniętych wniosków i postulatów wysuwanych
przez podmioty bezpośrednio i pośrednio zaangażowane w realizację programu przewiduje się możliwość modyfikowania
zapisów programu. Wśród zakładanych efektów realizacji programu znajdują się:
-
Zmiana postaw społeczeństwa wobec problemu przemocy w rodzinie i innych doświadczeń kryzysowych;
-
Wzrost liczby osób profesjonalnie pomagających osobom doświadczającym kryzysów życiowych oraz sprawcom
przemocy w rodzinie; -
Wzrost liczby placówek udzielających pomocy;
-
Zacieśnienie współpracy pomiędzy specjalistami, instytucjami i organizacjami działającymi na rzecz osób
doświadczających kryzysów życiowych; -
Rozwój nowych fonu działań wspomagająco -terapeutycznych;
-
Poszerzenie świadomości społecznej w zakresie dostępnych form pomocy i instytucji działających w tym
zakresie; -
Dotarcie z różnymi formami pomocy do grup i środowisk marginalizowanych i pozbawionych dostępu do pomocy
specjalistycznej.